Tranh Việt hay tranh Tàu?

Bức tranh gốc TQ có tên "Học tập, ứng dụng
tư tưởng triết học Mao Chủ tịch

Ngày 13/6/2016, cư dân mạng vô cùng phẫn nộ chuyện VTV dùng bức tranh cổ động Trung Quốc (CĐTQ) có tên "Học tập, ứng dụng tư tưởng triết học Mao Trạch Đông" để làm hình nền minh hoạ cho một chương trình truyền hình trực tiếp trao giải cuộc thi viết "Những tấm gương bình dị mà cao quý" (do VTV và báo Quân đội nhân dân phối hợp tổ chức). Đáng chú ý, CĐTQ đã từng bị một Hoạ sĩ nào đó của Việt Nam sao chép, sửa thành tranh Cổ động "Pháp luật an toàn lao động" (PLLĐ), đem trưng bày ở Cần Thơ (2010). Sau khi một số báo Nhà nước (như Tuổi Trẻ) đăng tin này không lâu, đã phải gỡ bài xuống, vì có thông tin phản hồi từ đơn vị tổ chức sự kiện: Chính phía Trung Quốc mới là kẻ ăn cắp tranh cổ động của Việt Nam về làm tranh Cổ động học tập, ứng dụng tư tưởng Mao Trạch Đông, và bức tranh VTV đưa lên làm minh hoạ chính là bức do Hoạ sĩ Việt Nam vẽ, có chữ Việt. 

          Vậy, sự thể thế nào?

          Trong thâm tâm, chúng tôi rất mong muốn lý giải của VTV và báo Quân đội nhân dân là đúng. Tuy nhiên, rất tiếc, nếu nhìn nhận khách quan, thì theo chúng tôi, ít nhất có 6 chứng cứ chống lại VTV và báo QĐND:

Tranh sau khi đã được sửa lại làm cổ động cho an toàn lao động
bạn đọc phát hiện được treo tại Cần Thơ 2010

          1.PHONG CÁCH TRANH: Tranh CĐTQ từ trước tới nay đều đi theo một phong cách nhất quán, đó là vẽ công phu, chi tiết, màu sắc như tranh sơn dầu, thể hiện rõ không gian ba chiều, hình khối như thật (gần giống tranh cổ động của Triều Tiên), nhiều bức giống ảnh chụp. Trong khi tranh CĐVN lại thiên về đường nét, nhiều mảng màu sặc sỡ, đối chọi nhau, dùng màu sắc và tương phản sáng tối để tạo hình khối...(Ai là Hoạ sĩ, sẽ dễ dàng nhận thấy điều này)

Cận cảnh tranh sau khi đã được chỉnh sửa

          2.NHÂN CHỦNG HỌC: Con người trong bức tranh được thể hiện với nước da đỏ au, gương mặt phương phi, sống mũi cao, thẳng, lông mày sâu róm đen rậm, mắt một mí hơi nặng (rõ nhất là người nữ giới) cười phô hàm răng trắng...mang nét của người Trung Quốc, hoặc Triều Tiên. (Bạn đọc so sánh với một vài bức CĐTQ khác sẽ thấy rất rõ).

Tranh cổ động của Triều Tiên cách vẽ giống TQ

Tranh cổ đông TQ cùng phong cách
Anh công nhân đang giơ cao "trước tác" bìa dỏ của Mao

          3.TRANG PHỤC: Trang phục quần áo, mũ trong tranh cũng mang đặc trưng rất Trung Quốc, đặc biệt là bộ quần áo màu xanh chàm, và chiếc mũ vải lưỡi trai. Tranh có 3 nhân vật: 1.Người nam cầm mũi khoan, mặc chiếc quần đeo bảo hộ, (chắc là công nhân cơ khí); 2.Người nữ trang phục màu xanh lơ, đội mũ trùm, cầm cuốn sổ ngoài bìa có mấy chữ "Thí nghiệm ký lục" ("Nhật ký thí nghiệm"-có vẻ như là y sĩ?); 3.Người nam còn lại áo sơ-mi (không mặc áo bảo hộ lao động), một tay cầm cuốn sách có tên "Năm bài học tư tưởng triết học Mao Chủ tịch", tay kia giơ hai ngón như giảng giải (có vẻ là người đại diện cho giới trí thức hoặc lãnh đạo?). Người này mặc áo sơ mi màu xanh chàm, đội loại mũ vải lưỡi trai rất phổ biến ở Trung Quốc, mà sinh thời Mao vẫn thường đội. Vậy, nếu bức tranh này vốn của một hoạ sĩ Việt Nam, thì họ vẽ "anh chàng này" là ai? Công nhân Việt Nam không mặc áo sơ mi như vậy. Trí thức Việt Nam cũng đâu có đội mũ như vậy? Ấy là chưa nói đến chuyện công nhân cơ khí Việt Nam đã đội mũ nhựa có lưỡi trai từ lâu lắm rồi, đâu còn đội chiếc mũ vải như cách đây nửa thế kỷ nữa? (điều này cũng đã được các hoạ sĩ thể hiện lên tranh cổ động Việt Nam cách nay hàng chục năm).

Lại là sách bìa đỏ của Mao

          4.CUỐN SÁCH MÀU ĐỎ: Trong bức tranh "Học tập, ứng dụng tư tưởng triết học Mao Chủ tịch", người trí thức cầm cuốn sách màu đỏ, chữ vàng có tên "Năm bài học tư tưởng triết học Mao Chủ tịch". Chi tiết trong bức tranh này hoàn toàn mang tính tả thực, vì cuốn sách bìa đỏ chữ vàng (tượng trưng cho cách mạng TQ) được "Nhân dân xuất bản xã" ấn hành năm 1970, thì đến năm 1971 ra đời bức tranh CĐTQ "Học tập, ứng dụng tư tưởng triết học Mao Chủ tịch". (Lưu ý: Rất nhiều tranh CĐTQ cùng thời vẽ hình ảnh những người giơ cao cuốn sách bìa đỏ, mang dòng chữ "Mao Chủ tịch ngũ thiên triết học trước tác" này).

"Sách đỏ" của Mao, dân Tàu da đỏ au, răng cười trắng loá, đôi bàn tay, bắp tay to
rất giống phong cách bức tranh CĐTQ

Sách đỏ của Mao

Răng cười trắng loá

           Vậy tại sao sách tuyên truyền cho an toàn lao động Việt Nam lại dùng bìa màu đỏ, chữ trắng? Dĩ nhiên, kẻ ăn cắp bức tranh không thể vẽ bìa cuốn sách thành màu xanh hay màu nào khác chen vào, bởi tổng thể bức tranh thiên về màu đỏ, gam màu đã rất hài hoà, phối với cả những chi tiết phụ, mà bức tranh "Pháp luật lao động" đã xoá đi, chỉ để lại nền trắng.

Mao đội mũ vải lưỡi trai

          5.BỐ CỤC: tranh CĐTQ có bố cục chặt chẽ, hoàn chỉnh. Cận cảnh và chi tiết phía sau đều tập trung chủ đề tuyên truyền cho tư tưởng Mao Trạch Đông (có thêm cả chiếc máy "Tiện" gắn với chiếc mũi khoan người công nhân đang cầm, rất thật). Trong khi, "PLLĐ" thì xoá toàn bộ màu nền cùng cảnh chi tiết phía sau một cách bất thường. "Bất thường" vì trong khi vẽ 3 người như thật, thì bức tranh lại không hề có bất cứ chi tiết "phối cảnh" nào khác. Đây chính là dấu hiệu của việc dùng tranh gốc của người khác rồi tẩy xoá bớt chi tiết, khiến bức tranh không còn là một chỉnh thể thống nhất.

Cuốn sách đỏ Năm bài học tư tưởng triết học của Mao
được dùng làm nguyên mẫu trong bức tranh CĐTQ

          6.THỜI ĐIỂM RA ĐỜI: 
               Đây là chi tiết cuối cùng, nhưng là chi tiết quan trọng nhất: Tranh CĐTQ "Học tập, ứng dụng tư tưởng triết học Mao Chủ tịch" được rất nhiều trang mạng Trung Quốc đăng tải, với thông tin thời điểm ra đời là 1971. Điều này hoàn toàn hợp lý, vì như chúng tôi đã nói, trên các trang mạng Trung Quốc có giới thiệu cuốn sách bìa đỏ mang tên "Năm bài học tư tưởng triết học Mao Chủ tịch" (tả thực trong bức tranh) được ấn hành trước đó 1 năm (năm 1970). Ngoài ra, bức tranh CĐTQ còn được in trên bìa nhiều cuốn sách xuất bản ở Trung Quốc. Đây chính là thời kỳ Trung Quốc hãy còn tuyên truyền rầm rộ cho tư tưởng Mao (ta quen gọi là "Chủ nghĩa Mao").

                 Trong khi đó, mãi tới ngày 23 tháng 6 năm 1994 bộ Luật lao động mới được Quốc hội nước Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam khoá IX, kỳ họp thứ 5 thông qua. Sau đó, còn được sửa đổi bổ sung nhiều lần. Bởi vậy, nếu có sớm, thì cũng phải từ năm 2000 trở đi mới trở thành chủ đề tuyên truyền về pháp luật lao động, và cái tên "Pháp luật lao động" mới được đưa lên tranh cổ động. Trong khi, thực tế dân mạng phát hiện mãi đến năm 2010 bức tranh "PLLĐ" mới xuất hiện tại Cần Thơ.

          Đến đây, có thể VTV lại đưa ra cái lý bên Trung Quốc (sau năm 2010)  mới ăn cắp tranh của Việt Nam đem về chữa lại. Tuy nhiên, Tư tưởng Mao ra đời dựa trên Chủ nghĩa Mác. Mà những năm 2000, Trung Quốc tuy vẫn thờ Mao, đâu có còn làm tranh cổ động tuyên truyền cho tư tưởng Mao,chủ nghĩa Mác kiểu như những năm 1970 của thế kỷ trước nữa?

          Cũng có thể VTV đưa ra lý do: tranh vốn được Hoạ sĩ Việt Nam sáng tác về chủ đề công nhân trước năm 1970, sau đó sang đầu thế kỷ 21 mới cải biên thành bức tranh "PLLĐ". Tuy nhiên, thời kỳ trước năm 1970 bom đạn tơi bời, tranh cổ động bao giờ cũng gắn sản xuất với chiến đấu, đâu có được không khí thanh bình, với chủ đề học tập, lao động, quần áo chỉn chu rạng rỡ như vậy? Mặt khác, VTV thử trưng ra một bức tranh cổ động thời chống Mỹ được vẽ công phu theo phong cách của bức CĐTQ này xem sao.

tranh cổ động Việt Nam

          Cuối cùng, VTV có dám cho Hoạ sĩ Việt ( tác giả bức tranh) xuất hiện, và báo "Quân đội nhân dân" liệu có dám đăng một bài công khai đòi bản quyền bức tranh Tàu kia chăng? Có lẽ, vụ việc sai sót này sẽ tiếp tục được xử lý êm như những lần trước, để rồi sai lầm lại tiếp nối sai lầm?

Bức tranh "Yêu lao động" của TQ

          [Nhân đây, chúng tôi xin nói thêm, chuyện ăn cắp tranh cổ động Trung Quốc đã từng diễn ra nhiều lần. Ví dụ trường hợp bức tranh "Yêu lao động" của TQ sau đây đã được sửa chữa lại với tên gọi "Hồ Chí Minh, tấm gương đạo đức sáng ngời". (Phong cách bức tranh này rất giống bức "Học tập, áp dụng tư tưởng triết học Mao Chủ tịch")].

được VN chỉnh sửa thế này
hình ảnh HCM không hề ăn nhập với bức tranh

           Điều đáng chú ý, chuyện sao chép trộm tranh của Trung Quốc (bức "Học tập tư tưởng Mao' và bức "Yêu lao động" đều đã từng được đăng trên "Quê Choa" của Nhà văn Nguyễn Quang Lập, nên cộng đồng mạng biết đến rất rộng rãi.

14/6/2016

Hoàng Tuấn Công

(Blog Tuấn Công Thư Phòng) 

Sấp Ngửa, tác phẩm mới nhất của Trần Yên Hòa ra mắt tháng 5 năm nay (2016), sau khi vừa tái bản truyện dài Mẫu Hệ, như là một kết hợp vừa tân truyện vừa vẽ lại chân dung một số bạn văn đa phần người cùng quê anh. Sách dày hơn 350 trang, khổ lớn, trình bày in ấn đẹp, trang nhã, phát hành song hành trên Amazon và các nhà sách địa phương, cùng qua địa chỉ của chính tác giả.

Vốn là một cây bút thành danh ở hải ngoại, đã ấn hành cả trên chục tác phẩm vừa thơ vừa văn, lại chủ biên một Website văn học văn nghệ nhiều người thăm viếng, Trần Yên Hòa không cần giới thiệu nhiều về mình, đại để quê quán, xuất thân, bề dày văn bút, tác phẩm đã in, mà tác giả đã cho Uyên Nguyên (trình bày & lay out) đưa luôn phần Lời Đầu nằm gọn trên bìa sau của sách, như lời trần tình dẫn dắt độc giả hiểu ngay ý nghĩă và chủ điểm về sự ra mắt tác phẩm của mình.

Nhưng đi sâu vào nội dung của ‘đôi dòng dẫn truyện’, ta mới thấy Trần Yên Hòa muốn đi thẳng vào chủ đích, khác hẳn các lần trước, anh muốn trình làng một lối viết mới, một thách thức mới khi muốn “đề cập một thực tế đáng buồn của con người, là Sấp Ngửa khôn lường” qua bối cảnh của xã hội đương thời, trong nước lẫn hải ngoại, mà anh đã khái quát, Con người càng lúc càng đông /Thạch Sanh thì ít, Lý Thông thì nhiều.

Cũng qua cuốn sách, anh muốn theo chân những cây viết bậc thầy về thể loại xã hội hiện thực kiểu Vũ Trọng Phụng, Nam Cao, Ngô Tất Tố, xa hơn là Nguyễn Du, gần hơn là Nguyễn Thụy Long (như anh viện dẫn) nhằm giới thiệu với người đọc những Chí Phèo mới, những  Xuân tóc đen thời kỳ đồ đểu, những tên ăng-ten thời tù cải tạo, những xếp lớn bỏ lính bỏ dân thời di tản, những tướng tá hết thời còn ham hố bon chen, những thằng lừa thầy phản bạn, những kẻ đạo đức giả, những em neo... những chàng Việt kiều hồi hộp và muôn vàn nhân vật phản diện mà nước Việt ta … thời nào cũng có.

Tôi vốn biết Trần Yên Hòa từ khá lâu, anh sống rất có tình đặc biệt đối với bạn bè, đồng đội, đồng tù, với những người anh yêu, anh phục, chẳng vậy mà trong số Bạn văn anh phác thảo trong Tạp ghi Văn Nghệ (Phần 2) của sách, độc giả trong đó có tôi tuy không được quen và thân họ mức độ như anh, nhưng cũng luôn có lòng kính trọng như những đàn anh đáng quí trong làng văn hải ngoại.

Cũng con người và tác phẩm, tôi thích anh ở tính nói thẳng nói thật, vừa gốc lính vừa mang dòng máu của những cây bút Quảng Nam, lãng mạn trong văn chương, trong thơ nhưng cũng không ngần ngại nói, viết những điều huỵch toẹt mà các cây bút khác có phần nể nang e dè không dám viết. Chính vậy mà SẤP NGỬA sẽ có nhiều đụng chạm, vì những nhân vật của anh giống như ‘đồng tiền xu xưa, cũng có hai mặt sấp và ngửa’, vừa không khó nhận diện, lại xuất hiện nhãn tiền trong xã hội nơi quê nhà mà trong nhiều mẩu truyện xuất hiện trong sách này lại nằm ngay trên đất khách.

Tất nhiên truyện viết ra thường là hư cấu nhưng đôi khi nhân vật và tình huống nó thật hơn cả thật, nên anh cũng phải ‘vịn’ vào mấy dòng tôi viết (trong cuốn sách mới in của ĐXT) để thưa thốt với độc giả tránh ngộ nhận, suy diễn dù đơn giản cũng chỉ  là ‘câu thòng’ thường thấy trong những truyện dài truyện ngắn, ‘Tác giả hoàn toàn không chịu trách nhiệm nếu có sự trùng hợp về nhân vật, bối cảnh, thời điểm, và tình huống…’

Nay quay sang nội dung của sách, xem Tác giả Sấp Ngửa có theo nổi những tiền bối đi trước như anh kỳ vọng khi muốn thử nghiệm kiểu văn chương xã hội hiện thực qua văn phong và xây dựng nhân vật của mình. Trần Yên Hòa có nhiều lợi thế là anh viết được cả truyện dài, truyện ngắn và nhiều thể loại cùng với một trí nhớ khá sắc bén những chuyện của đời, của người, của riêng anh, cho nên cứ đọc qua ta sẽ thấy văn phong khá thoải mái, không hoa hòe hoa sói, không kén ý nặn chữ như trong thơ của anh, mà lại viết giống như anh đang kể, anh kể trung thực như người trong cuộc, hay xử dụng ngôi thứ nhất ‘TÔI’ trong nhiều nơi, nhiều chỗ, làm như câu chuyện của mình, không cường điệu, không che dấu, không ác ý, chẳng bêu rếu, có sao nói vậy kể cả những sự việc và đối thoại, độc thoại sống sượng nhất.

Ít nhất anh thành công ở điểm này, nhiều chỗ làm tôi nóng mặt đỏ mặt, phải ngừng lại và tự hỏi tại sao xã hội lại có chuyện này, con người bất nhẫn như vậy sao, cùng cảnh khổ, tù tội sao nỡ hại nhau, bồng bế nhau ra đến hải ngoại mà vẫn bon chen chụp mũ nhau không thương tiếc, rồi đạo đức ở đâu khi còn nạn cầm nhầm vợ người, vui trên thân xác phụ nữ nhẹ dạ cả tin, rồi liêm sỉ ở đâu khi còn ham hố để nhận thêm ‘sao’ trên cổ, chức danh trong chính phủ ma từ tay những Chí Phèo thời đại mới?

Thôi thì đủ chuyện, qua bức màn khói giả nhân giả nghĩa, xuất hiện đủ loại những con cù đánh lận con đen, tuy không lộ hình rõ nét như những Xuân tóc đỏ, Mã giám sinh, Chí Phèo, Lý Thông một thời trong văn chương hiện thực, nhưng về mưu mô thủ đoạn trong quan hệ xã hội, tính lừa lọc vô cảm trong đối xử tình người, nhiều nhân vật phản diện trong 15 mẩu truyện của Sấp Ngửa  đủ sức thuyết phục người đọc như những người thật việc thật đã được trải nghiệm và bị nhiễm độc từ một xã hội băng hoại của thời kỳ u ám trong nửa sau của thế kỷ trước.

Những khuôn mặt như Biển ‘hói’, tên ăng ten mạt hạng trong Chuyện nghe ở phòng tập thể dục, bọn hám danh sát phạt lẫn nhau trong Bạch hoá Thái thượng hoàng, ả lừa lọc tên Hằng trong Của tin, mối tình hờ giữa Đăng và Hân trong Em xưa, những mối tình lẻ của ông Việt kiều trong Thời thượng, lối sống giả giữa Nghi và Hường qua truyện Sống ảo, ký ức phũ phàng  của một H.O. phơi bày trong Ảo vọng …cùng nhiều câu chuyện khác mà đa phần lấy bối cảnh và nhân vật ít nhiều liên hệ đến ‘xã hội neo’ và giai thoại thường thấy trong sinh hoạt của những người lính cũ.

Là một nhà văn có thời làm báo, kể cả biên tập cho một tờ lá cải rất đông người đọc, Trần Yên Hòa va chạm nhiều, biết nhiều, chưa kể mối giao lưu rộng rãi với nhiều giới trong sinh hoạt hải ngoại, cùng đôi ba lần trở về quê cũ nhìn lại thực địa, nhớ lại người xưa tạo cho anh vốn sống khá phong phú, giúp anh đưa vào truyện những cảnh đời sấp ngửa khôn lường và những con người biến chất sản phẩm của một thời xã hội nhiễu nhương.  

Qua Phần hai của tác phẩm, tác giả dành hơn 1/3 số trang dưới hình thức Tạp Ghi Văn Nghệ để giới thiệu những khuôn mặt khá quen thuộc trong làng văn.

Quay sang những nhân vật có thật, tôi ghi nhận tác giả rất tế nhị khôn ngoan trong chỗ giao lưu khi biết ‘chọn bạn mà chơi/ chọn thầy mà kính’ trong giới văn bút, không hẳn do óc địa phương nhưng đa phần trong số họ, là những người ít nhiều gắn bó vì tình bà con quê quán, vì kết nghĩa văn bút, vì hỗ trợ tinh thần, không phải từ quê nhà mà càng đậm đà tình đồng hương trong những ngày mới định cư nơi đất tạm dung.

Ta sẽ thấy những khuôn mặt rất quen thuộc với độc giả hải ngoại, từ Trần Hoài Thư, nhà văn miệt mài với Thư Quán Bản Thảo, một thời là nhà giáo đất Tam Kỳ, Phan Xuân Sinh, tác giả Đứng Dưới Trời Đổ Nát, rồi Luân Hoán, một đời thơ với kỷ lục in thơ đến chóng mặt, một Hoàng Lộc có duyên chuyên trị thơ tình, một Trần Thế Phong, chỉ một tập thơ Em ngó giùm ta, những buổi chiều để lại trong tôi nhiều xao xuyến, trừ Đạm Thạch gốc miền Nam với những câu thơ Nam rặc, còn đều là những nhà thơ gốc Quảng một thời rũ nợ chiến tranh, một đời đam mê  chữ nghĩa, đặc biệt ba người được kể vai trên, vừa là đàn anh vừa bạn hiền, họ vừa làm thơ viết văn, vừa làm báo, nghiên cứu, trong đó có nhà thơ Thành Tôn, nhà báo Phạm Phú Minh (nhà văn Phạm Xuân Đài) nhà phê bình, biên khảo Trần Văn Nam, đều là những khuôn mặt văn bút rất được nể trọng tại Quận Cam. 

Trần Yên Hòa viết về họ với tâm tình của một người bạn, một người anh, một đồng hương đồng nghiệp, vừa nêu bật cá tính, tài hoa, vừa trích dẫn văn thơ, cùng những kỷ niệm đáng nhớ với từng khuôn mặt. Cho nên nếu nói TYH có cái duyên vẽ chân dung các Bạn văn qua Tạp ghi thì cũng chẳng có gì quá lời, vì anh phác thảo họ bằng ngòi bút trung thực, đượm tình từ chính con tim của mình. Cũng là một gợi ý nếu in riêng phần Tạp ghi với chân dung văn bút chắc sách cũng có nhiều độc giả muốn xem.

Cũng trong mục này tôi chú ý đến khuôn mặt không hẳn là ‘bạn văn’. Thầy Nguyễn Văn Xuân, nhà văn nhà biên khảo, nhà giáo người Đà Nẵng, mà nhiều độc giả thế hệ tôi đều biết tên. Ông đã sống trong cảnh nghèo nàn của một cao niên, cuối đời được Hội nhà văn đất Quảng in cho một cuốn sách mang tính biên khảo. Nhuận bút không trao, chỉ cho cụ hai mươi cuốn bảo đem bán lấy tiền thay cho nhuận bút. Sách khó bán, trừ vài cuốn trong đó tác giả Sấp Ngửa khi đến thăm thầy mua dùm.

Tiện đây cũng xin chúc mừng Nhà văn Trần Yên Hòa vừa có thêm tác phẩm mới và hân hạnh mời độc giả tìm đọc như đã từng đọc và yêu mến tác phẩm của anh. 

Đỗ Xuân Tê

Cali, tháng 6/2016

(Diễn đàn Thế kỷ)

Đỗ Xuân Tê - Đọc “SẤP NGỬA” của Trần Yên Hòa

Sấp Ngửa, tác phẩm mới nhất của Trần Yên Hòa ra mắt tháng 5 năm nay (2016), sau khi vừa tái bản truyện dài Mẫu Hệ, như là một kết hợp vừa tân truyện vừa vẽ lại chân dung một số bạn văn đa phần người cùng quê anh. Sách dày hơn 350 trang, khổ lớn, trình bày in ấn đẹp, trang nhã, phát hành song hành trên Amazon và các nhà sách địa phương, cùng qua địa chỉ của chính tác giả.

Vốn là một cây bút thành danh ở hải ngoại, đã ấn hành cả trên chục tác phẩm vừa thơ vừa văn, lại chủ biên một Website văn học văn nghệ nhiều người thăm viếng, Trần Yên Hòa không cần giới thiệu nhiều về mình, đại để quê quán, xuất thân, bề dày văn bút, tác phẩm đã in, mà tác giả đã cho Uyên Nguyên (trình bày & lay out) đưa luôn phần Lời Đầu nằm gọn trên bìa sau của sách, như lời trần tình dẫn dắt độc giả hiểu ngay ý nghĩă và chủ điểm về sự ra mắt tác phẩm của mình.

Nhưng đi sâu vào nội dung của ‘đôi dòng dẫn truyện’, ta mới thấy Trần Yên Hòa muốn đi thẳng vào chủ đích, khác hẳn các lần trước, anh muốn trình làng một lối viết mới, một thách thức mới khi muốn “đề cập một thực tế đáng buồn của con người, là Sấp Ngửa khôn lường” qua bối cảnh của xã hội đương thời, trong nước lẫn hải ngoại, mà anh đã khái quát, Con người càng lúc càng đông /Thạch Sanh thì ít, Lý Thông thì nhiều.

Cũng qua cuốn sách, anh muốn theo chân những cây viết bậc thầy về thể loại xã hội hiện thực kiểu Vũ Trọng Phụng, Nam Cao, Ngô Tất Tố, xa hơn là Nguyễn Du, gần hơn là Nguyễn Thụy Long (như anh viện dẫn) nhằm giới thiệu với người đọc những Chí Phèo mới, những  Xuân tóc đen thời kỳ đồ đểu, những tên ăng-ten thời tù cải tạo, những xếp lớn bỏ lính bỏ dân thời di tản, những tướng tá hết thời còn ham hố bon chen, những thằng lừa thầy phản bạn, những kẻ đạo đức giả, những em neo... những chàng Việt kiều hồi hộp và muôn vàn nhân vật phản diện mà nước Việt ta … thời nào cũng có.

Tôi vốn biết Trần Yên Hòa từ khá lâu, anh sống rất có tình đặc biệt đối với bạn bè, đồng đội, đồng tù, với những người anh yêu, anh phục, chẳng vậy mà trong số Bạn văn anh phác thảo trong Tạp ghi Văn Nghệ (Phần 2) của sách, độc giả trong đó có tôi tuy không được quen và thân họ mức độ như anh, nhưng cũng luôn có lòng kính trọng như những đàn anh đáng quí trong làng văn hải ngoại.

Cũng con người và tác phẩm, tôi thích anh ở tính nói thẳng nói thật, vừa gốc lính vừa mang dòng máu của những cây bút Quảng Nam, lãng mạn trong văn chương, trong thơ nhưng cũng không ngần ngại nói, viết những điều huỵch toẹt mà các cây bút khác có phần nể nang e dè không dám viết. Chính vậy mà SẤP NGỬA sẽ có nhiều đụng chạm, vì những nhân vật của anh giống như ‘đồng tiền xu xưa, cũng có hai mặt sấp và ngửa’, vừa không khó nhận diện, lại xuất hiện nhãn tiền trong xã hội nơi quê nhà mà trong nhiều mẩu truyện xuất hiện trong sách này lại nằm ngay trên đất khách.

Tất nhiên truyện viết ra thường là hư cấu nhưng đôi khi nhân vật và tình huống nó thật hơn cả thật, nên anh cũng phải ‘vịn’ vào mấy dòng tôi viết (trong cuốn sách mới in của ĐXT) để thưa thốt với độc giả tránh ngộ nhận, suy diễn dù đơn giản cũng chỉ  là ‘câu thòng’ thường thấy trong những truyện dài truyện ngắn, ‘Tác giả hoàn toàn không chịu trách nhiệm nếu có sự trùng hợp về nhân vật, bối cảnh, thời điểm, và tình huống…’

Nay quay sang nội dung của sách, xem Tác giả Sấp Ngửa có theo nổi những tiền bối đi trước như anh kỳ vọng khi muốn thử nghiệm kiểu văn chương xã hội hiện thực qua văn phong và xây dựng nhân vật của mình. Trần Yên Hòa có nhiều lợi thế là anh viết được cả truyện dài, truyện ngắn và nhiều thể loại cùng với một trí nhớ khá sắc bén những chuyện của đời, của người, của riêng anh, cho nên cứ đọc qua ta sẽ thấy văn phong khá thoải mái, không hoa hòe hoa sói, không kén ý nặn chữ như trong thơ của anh, mà lại viết giống như anh đang kể, anh kể trung thực như người trong cuộc, hay xử dụng ngôi thứ nhất ‘TÔI’ trong nhiều nơi, nhiều chỗ, làm như câu chuyện của mình, không cường điệu, không che dấu, không ác ý, chẳng bêu rếu, có sao nói vậy kể cả những sự việc và đối thoại, độc thoại sống sượng nhất.

Ít nhất anh thành công ở điểm này, nhiều chỗ làm tôi nóng mặt đỏ mặt, phải ngừng lại và tự hỏi tại sao xã hội lại có chuyện này, con người bất nhẫn như vậy sao, cùng cảnh khổ, tù tội sao nỡ hại nhau, bồng bế nhau ra đến hải ngoại mà vẫn bon chen chụp mũ nhau không thương tiếc, rồi đạo đức ở đâu khi còn nạn cầm nhầm vợ người, vui trên thân xác phụ nữ nhẹ dạ cả tin, rồi liêm sỉ ở đâu khi còn ham hố để nhận thêm ‘sao’ trên cổ, chức danh trong chính phủ ma từ tay những Chí Phèo thời đại mới?

Thôi thì đủ chuyện, qua bức màn khói giả nhân giả nghĩa, xuất hiện đủ loại những con cù đánh lận con đen, tuy không lộ hình rõ nét như những Xuân tóc đỏ, Mã giám sinh, Chí Phèo, Lý Thông một thời trong văn chương hiện thực, nhưng về mưu mô thủ đoạn trong quan hệ xã hội, tính lừa lọc vô cảm trong đối xử tình người, nhiều nhân vật phản diện trong 15 mẩu truyện của Sấp Ngửa  đủ sức thuyết phục người đọc như những người thật việc thật đã được trải nghiệm và bị nhiễm độc từ một xã hội băng hoại của thời kỳ u ám trong nửa sau của thế kỷ trước.

Những khuôn mặt như Biển ‘hói’, tên ăng ten mạt hạng trong Chuyện nghe ở phòng tập thể dục, bọn hám danh sát phạt lẫn nhau trong Bạch hoá Thái thượng hoàng, ả lừa lọc tên Hằng trong Của tin, mối tình hờ giữa Đăng và Hân trong Em xưa, những mối tình lẻ của ông Việt kiều trong Thời thượng, lối sống giả giữa Nghi và Hường qua truyện Sống ảo, ký ức phũ phàng  của một H.O. phơi bày trong Ảo vọng …cùng nhiều câu chuyện khác mà đa phần lấy bối cảnh và nhân vật ít nhiều liên hệ đến ‘xã hội neo’ và giai thoại thường thấy trong sinh hoạt của những người lính cũ.

Là một nhà văn có thời làm báo, kể cả biên tập cho một tờ lá cải rất đông người đọc, Trần Yên Hòa va chạm nhiều, biết nhiều, chưa kể mối giao lưu rộng rãi với nhiều giới trong sinh hoạt hải ngoại, cùng đôi ba lần trở về quê cũ nhìn lại thực địa, nhớ lại người xưa tạo cho anh vốn sống khá phong phú, giúp anh đưa vào truyện những cảnh đời sấp ngửa khôn lường và những con người biến chất sản phẩm của một thời xã hội nhiễu nhương.  

Qua Phần hai của tác phẩm, tác giả dành hơn 1/3 số trang dưới hình thức Tạp Ghi Văn Nghệ để giới thiệu những khuôn mặt khá quen thuộc trong làng văn.

Quay sang những nhân vật có thật, tôi ghi nhận tác giả rất tế nhị khôn ngoan trong chỗ giao lưu khi biết ‘chọn bạn mà chơi/ chọn thầy mà kính’ trong giới văn bút, không hẳn do óc địa phương nhưng đa phần trong số họ, là những người ít nhiều gắn bó vì tình bà con quê quán, vì kết nghĩa văn bút, vì hỗ trợ tinh thần, không phải từ quê nhà mà càng đậm đà tình đồng hương trong những ngày mới định cư nơi đất tạm dung.

Ta sẽ thấy những khuôn mặt rất quen thuộc với độc giả hải ngoại, từ Trần Hoài Thư, nhà văn miệt mài với Thư Quán Bản Thảo, một thời là nhà giáo đất Tam Kỳ, Phan Xuân Sinh, tác giả Đứng Dưới Trời Đổ Nát, rồi Luân Hoán, một đời thơ với kỷ lục in thơ đến chóng mặt, một Hoàng Lộc có duyên chuyên trị thơ tình, một Trần Thế Phong, chỉ một tập thơ Em ngó giùm ta, những buổi chiều để lại trong tôi nhiều xao xuyến, trừ Đạm Thạch gốc miền Nam với những câu thơ Nam rặc, còn đều là những nhà thơ gốc Quảng một thời rũ nợ chiến tranh, một đời đam mê  chữ nghĩa, đặc biệt ba người được kể vai trên, vừa là đàn anh vừa bạn hiền, họ vừa làm thơ viết văn, vừa làm báo, nghiên cứu, trong đó có nhà thơ Thành Tôn, nhà báo Phạm Phú Minh (nhà văn Phạm Xuân Đài) nhà phê bình, biên khảo Trần Văn Nam, đều là những khuôn mặt văn bút rất được nể trọng tại Quận Cam. 

Trần Yên Hòa viết về họ với tâm tình của một người bạn, một người anh, một đồng hương đồng nghiệp, vừa nêu bật cá tính, tài hoa, vừa trích dẫn văn thơ, cùng những kỷ niệm đáng nhớ với từng khuôn mặt. Cho nên nếu nói TYH có cái duyên vẽ chân dung các Bạn văn qua Tạp ghi thì cũng chẳng có gì quá lời, vì anh phác thảo họ bằng ngòi bút trung thực, đượm tình từ chính con tim của mình. Cũng là một gợi ý nếu in riêng phần Tạp ghi với chân dung văn bút chắc sách cũng có nhiều độc giả muốn xem.

Cũng trong mục này tôi chú ý đến khuôn mặt không hẳn là ‘bạn văn’. Thầy Nguyễn Văn Xuân, nhà văn nhà biên khảo, nhà giáo người Đà Nẵng, mà nhiều độc giả thế hệ tôi đều biết tên. Ông đã sống trong cảnh nghèo nàn của một cao niên, cuối đời được Hội nhà văn đất Quảng in cho một cuốn sách mang tính biên khảo. Nhuận bút không trao, chỉ cho cụ hai mươi cuốn bảo đem bán lấy tiền thay cho nhuận bút. Sách khó bán, trừ vài cuốn trong đó tác giả Sấp Ngửa khi đến thăm thầy mua dùm.

Tiện đây cũng xin chúc mừng Nhà văn Trần Yên Hòa vừa có thêm tác phẩm mới và hân hạnh mời độc giả tìm đọc như đã từng đọc và yêu mến tác phẩm của anh. 

Đỗ Xuân Tê

Cali, tháng 6/2016

(Diễn đàn Thế kỷ)

Trần Ngọc Tuấn - Phường Bát âm

Chơi nhạc đám ma

Nghĩa tử là nghĩa tận

Tốt nghiệp Nhạc Viện chưa xin được việc làm. Tôi chơi nhạc đám cưới, vũ trường, đệm đàn cho các ca sĩ hạng Phường, Quận, thi thoảng leo tới cấp Thành Phố... vẫn xác xơ chẳng đủ trám miệng, dạ dầy bữa đầy bữa vơi "điểm phổi" bằng thuốc lào hay thuốc lá nhìn kẻ no đủ lượn Dream rồi mơ tưởng đời mình tới lúc thăng hoa...

Anh Lễ nói: "Hãy ly dị phố phường theo chúng tao vài năm mày sẽ thoát kiếp sâu bọ".

-Thế các anh làm gì? Tôi hỏi (thoáng nghĩ trong đầu một đường giây buôn lậu ma túy). Anh Lễ bảo: "Chơi nhạc đám ma". Khi cuộc sống đã lên tới cao trào của sự lòe loẹt kẻ giầu tiền thường đem cái chết của người thân để triển lãm lòng hiếu hạnh, nếu không có quy luật sinh tử họ chẳng biết thể hiện chữ hiếu ra sao. Chính vì vậy, họ chi rất đẹp cho các thủ tuc tiễn đưa người quá cố về thế giới bên kia, phường bát âm hoặc những người làm nghề khóc thuê qua đó cũng được nhờ.

Thế là tôi tạm xa thành phố theo phường bát âm xuôi ngược khắp nơi...

Nhờ khả năng cảm âm thiên phú, chỉ vài buổi tập tôi đã sử dụng thành thạo cây đàn tam anh Lễ giao cho, cũng chẳng mấy khó khăn tôi nắm vững quy luật hòa âm giản đơn ở các phường bát âm thuộc vùng đồng bằng Bắc Bộ. Tôi hỏi anh Thứ (người thổi kèn): "chỉ có năm sao lại gọi là bát âm?". Anh Thứ trả lời : "Tao cũng đếch biết! Trước thì đủ cả tám giờ còn năm vừa vặn một mâm gia chủ khỏi thêm bát đũa cho phường". Lúc trẻ, anh Thứ thổi kèn Trompest trong "Đội Quân Nhạc" chuyên tiếp đón nguyên thủ quốc gia ngoại quốc hoặc trong ngày lễ trọng đại, và các cuộc họp quan trọng của chính phủ. Khi mất sức, anh mang quân hàm thượng úy, gia nhập phường bát âm với anh Lễ nhờ bạn bè giới thiệu. Anh Thứ rất thương đứa con gái út, lúc tan đám, anh hay xin nhà chủ gói xôi miếng giò mang về cho nó. Anh bảo: "Từ ngày theo phường con tôi đỏ da thắm thịt, càng nhiều người chết nó sẽ béo lên".

Linh hồn kiêm cán bộ tổ chức phường bát âm tên Tiết, anh có biệt tài thám tử nắm rất chắc lý lịch các gia đình "máu mặt" trong phạm vi 100 cây số. Giàu lâu hay mới phất, địa vị xã hội ra sao, chết vì nguyên do gì? Anh biết tường tận tới đường tơ kẽ tóc. Vốn làm giáo viên giảng dậy môn Tâm Lý, chỉ thoáng dăm câu đôi điều anh đã nắm bắt được tình hình, dù gia đình đang lúc tang gia bối rối.

1. Đám ma bố ông Tổng giám đốc

Nhà ông Tổng cách trung tâm thành phố 20 cây số. Ông tiếp phường bát âm với phong cách xuề xòa: "Tôi không thích ở thành phố dù được phân nhà. Các anh cứ đàn thật lâm ly, mấy cô khóc thuê thì gào cho thật thảm thiết, bao nhiêu tôi cũng chi". Anh Tiết thì thào: "Bố ông ấy chết vì suy nhược thần kinh". Tôi hỏi: "Sao anh biết?". Anh Tiết bảo: "Nhà nhiều của thì lo ngay ngáy ăn không ngon ngủ chẳng yên, chưa biết lúc nào vỡ ổ, ngậm sâm Cao Ly thì cũng giống củ khoai hà.

Cỗ quan tài nằm giữa căn phòng rộng thênh thang, chính giữa bàn thờ là trầm hương tỏa khói. Phường bát âm ngồi cạnh linh cữu trên chiếc chiếu Nga Sơn. Rượu ngoại, thuốc lá ba số 5 cứ hết lại được tiếp. Tôi xả láng trong lúc nghỉ, anh Lễ mắt trước mắt sau rút trộm thuốc lá, còn anh Tiết ngang nhiên cầm chai rượu tuồn vào túi, miệng lẩm bẩm: "Mang ra chợ hàng Da cũng xấp xỉ nửa chỉ". Anh Thứ lầu bầu: "Tụi mình giống con kền kền chuyên ăn thịt xác chết". Anh Thức (người đánh trống trong phường) bảo: "Đời là mấy tí, chẳng mấy khi trấn lột các ông quan hợp pháp".

Tôi ngồi đàn như kẻ vô hồn, nhìn mấy ngọn nến chập chờn trên nắp quan tài. Ai cũng đều kết thúc tại vị trí này, con người sinh ra, sướng khổ, vinh quang, quyền lực hay nghèo hèn khốn khó đều giống nhau. Cuộc đời thật tạm bợ, thần chết cào bằng tất cả...

....Tiếng người khóc thuê lên bổng xuống trầm, nghẹn ngào, khắc khoải:

Con yêu bố/Hiếu với bố như hiếu với dân...

Ông Tổng nói với phường bát âm: "Lời bài khóc do tôi sáng tác, các anh thấy trong đó vừa mang tình văn học lại không mất quan điểm. Anh Lễ bảo: "Tuyệt vời, bác có khả năng duy mỹ". Ông Tổng nói: "Duy vật chứ!". Anh Tiết góp vào: "Cả hai!". Ngoài ra nó còn mang nhạc tính. Ông Tổng xua tay: "Các anh nói hơi khó hiểu, mặc dù tôi biết là lời khen". À! Khi khách tới đông nhờ mấy anh chơi bản nhạc "Diệt Phát Xít" cho không khí thêm hùng tráng.

- Vâng! Phường chúng tôi lúc nào cũng sẵn sàng - anh Thứ bảo.

Tiếng xe, tiếng người ồn ào...

- Dạ! Mời các quý vị... Quý hóa quá!... Ông cụ nhà tôi chắc mát lòng mát dạ...

- Cụ "đi" từ lúc nào?

- Hôm qua, lúc chính ngọ...

- Thủ trưởng yên tâm, em sẽ cho đăng trên báo, em tạm mượn bức ảnh cụ nhà, in vào mục chia buồn để thêm phần trang trọng...

- Hết bao nhiêu?

- Em ủng hộ vô tư coi như con cháu trong nhà tiền nong làm gì, nếu được chỉ xin thủ trưởng cái chữ ký vào bản hợp đồng chuyển nhượng...

- Cứ từ từ, đợi qua ngày mở cửa mả. Có quen ai bên tờ "Thi văn" không?

- Thằng bạn em phụ trách phần biên tập thơ của tạp chí...

- Tốt! Cậu nhờ anh ta làm bài thơ ca ngợi ông cụ, tôi sẽ tóm tắt quá trình quê quán, đức độ cụ nhà...

- Tưởng gì chứ việc đó thằng em làm một phát ăn ngay...

Kìn kìn vòng hoa các cơ quan đoàn thể từ thấp tới cao đề hàng chữ Kính viếng... Vô cùng thương tiếc... Cỗ bàn được bày ra, nếu vắng những người khóc thuê và tiếng nhạc nỉ non của phường bát âm rất dễ lầm đây là đám cưới. Khách, chủ đều tươi cười nâng ly chúc tụng nhau. Vợ ông chủ tich nói: "Đám nhà tôi có vui không quý vị?".

- Vui, vui lắm, còn hơn cả tết. Cũng nhờ cụ qua đời anh em chúng ta mới được hân hạnh gặp nhau đông đủ như ngày hôm nay.

- Mời anh em nhạc sĩ ngừng tay xơi bữa cơm dưa muối - ông Tổng nói với phường bát âm...

Nhìn các món trên bàn, anh Tiết bảo: "Dưa muối kiểu này còn hơn thịt cá nhà tôi". Anh Thứ nói: "Thịnh soạn như vậy là con cháu hiếu thảo lắm!". Anh Lễ hỏi: "Hết khoảng mấy cây hở các huynh?" Tôi bảo: "Không liên quan gì đến chúng ta, mấy cây cũng vậy." Xin mời các đại sư huynh khai chiến với đĩa thịt gà - nào nâng đũa!

Ông Tổng nói với thực khách: "Làng tôi sinh nhiều anh hùng, ngay đầu làng dựng đền thờ vị thành hoàng có tài đánh giặc..."

- Chắc thành hoàng đem lại ấm no cho toàn dân? Ai đó hỏi ông chủ tịch.

- Làng tôi vẫn nghèo nhưng giàu lòng yêu nước.

Đám kết thúc. Ông Tổng cùng vợ tiếp phường bát âm vào buổi chiều ngày hôm sau:

- Cám ơn các anh, ông quay sang hỏi vợ: "Thế nào?"

"Lãi mình ạ! Tiền phúng viếng hơn chục triệu, chưa kể đồ mừng." - Vợ ông trả lời.

- Vậy bồi dưỡng thêm cho mỗi người năm chục ngàn...

Trên đường về anh Tiết bảo: "Cứ đà này, tôi chỉ mong các bậc giàu tiền lần lượt quy tiên." Anh Thứ thì nói (sau khi đếm tiền): "Cái chết của các bậc quyền quý lợi nhiều hơn hại, nó đem lại cho chúng ta nguồn sống, nó giúp chúng ta tồn tại và nếu chúng ta sống mạnh sống hùng thì cả dân tộc hồng hào. Khuôn mặt xanh xao truyền thống sẽ đổi màu, dạ dày chẳng còn sôi réo đòi báo động.

Tôi bảo: "Có nghĩa chiến tranh hết đe dọa". Anh Thứ gắt: "Tầm bậy! Giống người khi đủ ăn rồi họ lại đòi hỏi nhu cầu khác". Tôi hỏi: "Nhu cầu gì?" Anh Tiết nói: "Mày chỉ đáng ăn cứt khi hỏi câu này". Anh Lễ cười: "Nếu vậy thì tổ quốc dấu yêu hết cả cứt vì rất nhiều thằng hỏi như nó..."

2. Đám ma bố ông X

X - trẻ trung, vẻ mặt đa mưu. Không hổ danh "hậu sinh khả úy", vợ con rồi X vẫn ngủ thêm với nhiều cô gái qua các cuộc tình đã đóng bảo hiểm. Điều đó chứng tỏ X sòng phẳng, thận trọng và thấp thoáng nhân tính. X nói với phường bát âm: "Tôi cần các anh". Anh Thứ hỏi: "Chúng tôi phải làm gi?". X nói: "Yêu cầu nét mặt biểu hiện sự đau thương tới tột cùng". Anh Lễ hỏi: "Giá cho sự đau thương là bao nhiêu?" X trả lời: "Một triệu?" Tôi nói: "Khi nhạc sĩ phải đóng vai kịch sĩ cũng chẳng mấy dễ dàng, xin anh hai triệu". X trả lời: "OK!".

Anh Tiết nói với tôi: "Mày đã bắt đầu biết cách nâng cao giá trị tập thể, tao kiêu hãnh vì mày, chúng ta không thể sống theo kiều bầy đàn nguyên thủy, một cộng đồng có sức sống mạnh mẽ đòi hỏi tính liên kết bất vụ lợi. Hôm nay, trước linh hồn bậc cao niên khả kính tao xin thề, thương mày nhiều hơn nữa và thực hiện tốt chiến thuật "kẻ tung người hứng". Anh Thứ bảo: "Hoan hô các Khanh! Vương quốc sẽ hùng mạnh, ngày mai Trẫm khao thưởng tất cả bữa lẩu dê ở phố Lê Duẩn". Anh Lễ bảo: "Món dái dê hấp cách thủy rất tuyệt. Tôi nói: "Hôi bỏ mẹ!". Anh Thứ bảo: "Vấn đề này mày vẫn còn đần độn, tao sẽ dậy dỗ mày có cái nhìn mang tính khoa học, tính triết lý Phương Đông và nhân bản trước những món ăn được chế tác từ bộ phận sinh dục, nó huyền bí, cao cả, thiêng liêng... Anh Tiết nói: "Chưa đủ, còn phảng phất mùi thiền".

Đám ma bố ông X không ồn ào, người trong nhà nói nhỏ với nhau tựa tiếng khóc thút thít, khung cảnh lạnh lẽo gây cảm giác rờn rợn. Anh Thức ngừng tay trống lí nhí: Tao thấy giống như là chuyện Liêu Trai. Người đàn bà phụ trách công việc tiếp rượu, thuốc cho phường bát âm còn trẻ, vành khăn tang chít hờ hững ngang đầu làm tăng thêm nét đẹp quý phái, bộ tang lễ màu trắng mỏng dính như váy ngủ để lộ thân hình hoa hậu. Anh Tiết bảo: "Cô bồ ruột của cái ông đang nằm trong quan tài". Anh Lễ nói: Kiểu "già non ngãi non vợ chồng". Anh Thứ bảo: "Nhìn bộ đồ tang phủ trên mình người đẹp khiến chim tôi cứng ngắc, ăn mặc kiều đấy cũng gần giống trần truồng". Anh Tiết nói: "Thôi, xin bố hãy tập trung chơi nhạc.". Tôi hỏi anh Tiết: "Vợ ông ấy không ghen?" Anh Tiết bảo: "Bà khuất núi trước chồng hai tháng, cho nên cô bồ mới ngang nhiên tiếm quyền"...

Tang lễ bố ông X sang trọng xong trang nghiêm, bình dị. Người tinh tế tới dự thấy gần giống một âm mưu khiến họ phải dè dặt, ý tứ. Các món ăn đậm đà bản sắc dân tộc, đồ uống cũng thế, rượu làng Vân thay thế vị trí rượu phương Tây. Từ giàn âm thanh đời mới cứ khoảng nửa tiếng đồng hồ lại phát cuốn băng ghi âm giọng nói bố ông X đọc lời khai mạc buổi hội thảo mang chủ đề "Bàn về văn hoá tang lễ". Anh Thức bảo: "Đám này phường mình nhàn hạ". Tôi nói: "Sự có mặt của phường bát âm chỉ mang giá trị vật trang sức". Anh Thứ bảo: "Thôi đi các bố! Tôi chỉ quan tâm mấy tờ giấy có mệnh giá cao... Tôi nói: "Giọng nói người chết nghe khá hào hùng, bài diễn văn hay đấy chứ!" Anh Lễ bảo: "Tao nghe thấy giống kiểu quảng cáo thuốc chữa hôi nách, sâu răng, hắc lào, bệnh lậu của gánh thuốc " Sơn đông mãi võ" ".

Đêm rằm. Tôi không ngủ mà đi dạo quanh khu vườn nhà ông X. Trăng sáng quá, các anh trong phường bát âm chắc đã ngủ ngon, nhìn trăng, nhìn cảnh vật tôi bỗng nhớ tới hai câu thơ của một thi sĩ nhà quê:

...Đêm nay mới thật là đêm

Ai đem trăng sáng vãi ngang vườn chè...

Vườn nhà ông X không có chè, toàn cây ăn quả, chậu cảnh. Bóng ai mặc bộ đồ trắng thoáng hiện. Ma! Tôi sởn gai ốc, xong không phải, đó là cô bồ ruột của bố ông X (hiện đang nằm trong quan tài). Cô không hiện diện một mình, ông X đứng cạnh...

Tiếng ông X: "Anh phải có trách nhiệm thừa kế những gì bố anh để lại, giờ đây chúng mình không phải lén lút như trước". Giọng cô gái: "Bố con nhà anh giống hệt nhau". Ông X hỏi: "Anh với bố, ai làm cho em sướng nhiều?" Cô gái bảo: "Anh hùng hổ nghiến ngấu, bố anh từ tốn dẻo dai, ai cũng làm em thích ..." Ông X đè lên cô, tiếng hổn hển, tiếng rên trong cơn khoái lạc hệt như tiếng thú. Bộ đồ tang bị xé nát... Trăng sáng lắm nên tôi nhìn rõ vòng tay cô bồ bố ông X xiết chặt nồng nàn, quằn quại và đam mê.

Anh Lễ nói (ở quán lẩu dê trên đường Lê Duẩn): "Món dái dê hấp cách thủy thật tuyệt!". Anh Thứ bảo: "Vừa có hợp đồng. Ngày mai phường mình chơi nhạc cho đám ma con chó nhà một đại gia mua bán bất động sản, Các khanh nghĩ thể nào?" Anh Tiết trả lời: "Người hay súc vật đều giống nhau thôi không có gi phải băn khoăn...".

Thành phố lên đèn, tôi vật vờ vô định thoáng nghe bên tai tiếng dương cầm giai điệu bản "Giao hưởng số chin, cung rê thứ" của L.V. Beethoven mà tôi học ngày nào. Hiện tại, tôi chơi nhạc đám ma. Cái chết - quy luật tất yếu giúp tôi sinh tồn, các giá trị nghệ thuật cao quý chỉ còn là hoài niệm!

Trần Ngọc Tuấn

(Blog Phạm Viết Đào)

Mai Tú Ân: Viết cho con gái - Cha không muốn làm người cầm bút nữa…

Đêm nay cha lẻn vào phòng của con gái, quì bên nôi và ngắm nhìn con gái của cha đang ngủ với giấc ngủ của thần tiên như mọi khi. Nhân cơ hội con còn đang bay theo những giấc mơ tuyệt nhất, cha muốn đươc giãi bày cùng con nỗi trăn trở ưu tư của cha để mong nhận được một lời khuyên của con, con gái nhé.

Con có nhớ cái ngày đầu tiên mẹ đem con từ nhà bảo sanh về nhà , lúc đó con nhỏ xíu nhỏ xiu với cái cuống rốn vẫn còn quấn quanh bụng không. Con có nhớ lúc đó căn phòng cha sửa soạn đón con gái vè có gì đặc biệt không. Sách, cơ man là sách . Sách lớn, nhỏ, dày mỏng, đầy màu sắc được xếp lớp chung quanh phòng xoay quanh cái nôi con nằm. 

Không dám nói dối con là trong vô số sách ấy, của Đông Tây Kim Cổ, của thế giới và của các nhà văn nước ta, là có cả một ít là sách của cha đó. Không nói dối con là đem đống sách khổng lồ ấy ra nghênh đón con gái về nhà để mong sau này con gái cha sẽ là một người học hành uyên bác, thông tuệ để giúp ích cho đời. Nhưng cái chính là cha muốn khoe với con gái mới chào đời của cha biết rằng, cha là một nhà văn, một người cầm bút đấy con gái ạ.

Ôi, con còn nhớ cái hôm đầu tiên đó cha đã say sưa nói, nói mãi không ngừng nghỉ về cái nghề nghiệp cao quí của những người cầm bút không. Đó là những nhà văn, nhà thơ mà bằng những tri thức có được, bằng lương tâm lẽ phải và bằng trái tim đầy yêu thương, họ đã viết ra những câu chuyện hay bài thơ để ca ngợi quê hương, con người. Họ viết nên những câu chữ đẹp để vinh danh tất cả cái đẹp. 

Và cha cũng là một người như vậy và hạnh phúc lắm. Đó là những lời nói thật lòng nhất mà một người cha có thể nói với con gái của mình. Tất nhiên là cũng có bốc phét chút ít, nhất là lúc cha nói rằng cha là một nhà văn có tài, và cha sẽ đoạt giải Nobel văn học để cho con gái đeo chơi…

Tại vì cha là nhà văn nên cha phải tự tin vào tài vào văn chương thi phú của mình chứ. Chả thế mà ngày xưa, các cụ mình mới có câu rằng :”Văn mình, vợ người”. Tức là cha cho văn của cha là nhất, cho vợ của người ta là nhất…

Ấy chết. Cha nói nhầm. Để cha về phòng thám thính xem mẹ còn ngủ hay thức. Chứ mẹ mà nghe thấy cha nói câu này là ngày mai cha sẽ bị xử bắn đấy. 

Rồi con còn nhớ những ngày cha con mình quấn quýt bên nhau sau đó không. Con khóc, con đi tè rồi con cất cái giọng oanh vàng ra để mở còi tàu hỏa muốn vỡ banh cái nhà ra để đòi ăn thì cha lại lôi các tác phẩm của cha, chỉ của cha ra đọc cho con gái yêu nghe. Ấy thế mà con gái cha lại nín không khóc. Cha đọc chuyện con cò đi mò con ếch ở bờ ao xanh, hay chuyện con kiến đi kiện.. Rồi cả những chuyện trời ơi đất hỡi mà một nhà văn như cha chế tác ra và đọc cho con gái nghe. Và con gái nghe, con gái cười rồi con gái ngủ khì, trong khi cha vẫn lên trầm xuống bổng đọc văn mình để ru cho con gái ngủ. Lúc đó cha sung sướng lắm.

Vì đó là một niềm hạnh phúc, và cũng là ước mơ duy nhất của cuộc đời cha. Cha yêu thích các con chữ tiếng Việt Nam ta lắm, và cha ngồi mê mẩn suốt ngày để sắp xếp các con chữ ấy và biến chúng thành những áng văn chương cùng những vần thơ lai láng. Rồi thả cho chúng bay bổng hay lang thang vô định đến những nơi mà chỉ có trí tưởng tượng của người tạo ra chúng vươn tới. Để rồi chúng biến thành những nhân vật biết nói, cười, biết buồn biết khóc và cả biết yêu đương nữa. 

Cha hài lòng vì cha là một nhà văn, với dòng máu toàn chữ nghĩa chảy lồng lên trong huyết quản. Cha đã tự hào về cái điều đáng tự hào này lắm. Khi cha kết được một cốt truyện vừa ý, hay khi đưa được một câu thơ vào nơi chỗ đắc địa thì cha sung sướng lắm. Máu chảy dồn khiến cha lâng lâng như bay bổng và đã nhiều lần cha đã phải thét thầm lên rằng, tôi là một người cầm bút, một nhà văn. Tôi tự hào về nghề nghiệp đó lắm lắm. Lúc đó thế giới này không ai hạnh phúc hơn cha, và không nghề nghiệp nào trên đời này có thể so sánh với nghiệp nhà văn cao quí của cha. 

Nhưng than ôi, con gái nhỏ xíu nhỏ xiu của cha ơi. Hãy tội nghiệp cho người cha đã sinh bất phùng thời, sinh lầm thế kỷ, lầm thời đại này và lầm cả quê hương này của con đi. Vì mộng văn chương làm chi trong cái thời buổi bá đạo kim tiền này. Chữ nghĩa làm chi trong lúc hỗn mang này khi bọn cơm áo gạo tiền xưng vương, bọn đánh dậm xưng bá.

Làm nhà văn thì phải là một con người với đầy đủ với trách nhiệm của một con người cầm bút. Phải đứng thẳng hiên ngang dưới ánh mặt trời, không khuất phục cường quyền để tỏ rõ cái khí phách của người có đạo cầm bút.

Cái đạo ấy dậy rằng, người đó có chút chữ nghĩa thì phải đem chữ nghĩa ấy ra để phụng sự cho quê hương và đồng bào cùng dùng con chữ ấy. Người cầm bút phải biết đưa yêu thương vào ngòi bút của mình để giúp ích cho đời, đòi công bằng cho người dân nghèo, dân khổ. Và mài sắc ngòi bút ấy để đấu tranh với cường quyền, công bằng xã hội, và mài sắc hơn nữa để phê phán những cái đáng bị phê phán, và đả kích những cái đáng bị đả kích. Như cụ Đồ Chiểu xưa đã khảng khái : 

“Chở bao nhiêu đạo thuyền không khẳm. Đâm mấy thằng gian bút chẳng tà”

Và cha đã không làm gì để chứng tỏ cha xứng đáng là người của cái đạo cầm bút cao quí ấy, vì trên đất nước này của chúng ta những kẻ cầm quyền không cho những người cầm bút như cha được chở đạo, hay đâm bọn gian tà. Mà họ chỉ cho viết những điều họ bảo viết, kể cả những điều ngược lại với cái Tâm của người cầm bút.

Con gái nhỏ xíu nhỏ xiu ơi. Làm nhà văn mà không bênh vực người dân thấp cổ bé họng , mà chỉ ca ngợi tung hô thần quyền hay những giáo điều cứng ngắc thì làm nhà văn làm chi ? Làm nhà văn mà không dùng ngòi bút của mình xông pha vào chốn bất công, nhũng nhiễu, không lên tiếng cho công bằng xã hội mà chỉ để viết những chuyện cao hứng văn chương, đàm thơ dưới nguyệt, hay chuyện du hí tiêu khiển, sáng chơi cu chiều chơi cù thì làm nhà văn làm gì ? Làm nhà văn mà không được viết ra được những điều mà trái tim kêu gào phải viết, không được viết những điều tự do tư tưởng lồng lên như cánh chim đại bàng đòi vùng vẫy trong một bầu trời bao la không bao giờ có giới hạn của một nền Nghệ Thuật Vị Nghệ Thuật mà chỉ để nhả ngọc phun châu, rồng bay phượng múa để so tài thơ văn thì làm nhà văn làm chi ? 

Nhà văn thì cũng là con người, cũng phải có đạo làm người. Làm nhà văn mà lỗi đạo làm người thì chẳng thà không làm nhà văn. Nên giờ đây cha muốn giữ cho mình cái đạo làm người đó nên cha sẽ không làm nhà văn, không cầm bút nữa. Vì cha thấy xấu hổ khi làm người cầm bút trong cái xã hội này lắm rồi. Nếu có kiếp sau đầu thai vào thời mạt pháp này, thì cha sẽ không cầm bút mà sẽ cầm súng đấy…

Dù tiếc nuối lắm nhưng cha sẽ đốt hết tất những gì cha đã rút ruột viết ra, đốt sạch sành sanh tất cả tuổi trẻ, hoài bão, ước mơ và đốt luôn cả cuộc đời mình nữa. Đốt hết sạch để khi con gái cha có bắt cha phải đọc sách cha viết thì cha chẳng còn gì để ru con ngủ cả. Bởi vì cha không muốn làm nhục cả giấc ngủ lẫn lời ru con ngủ của con gái yêu…

Cha đã quyết định không làm người cầm bút nữa.

Mai Tú Ân

(FB Mai Tú Ân)

Ca sĩ Ái Vân nói về hồi ký mới xuất bản

Ca sĩ Ái Vân nói "bi kịch trong cuộc sống giúp nghệ sĩ có trải nghiệm để tiếng hát có chiều sâu hơn"

Trong cuộc phỏng vấn với BBC, ca sĩ Ái Vân nói về những biến cố trong hành trình ca hát và cuốn hồi ký 'Để gió cuốn đi' vừa ra mắt tại Việt Nam.

Ái Vân, sinh năm 1954 tại Hà Nội, là một trong ca sĩ hàng đầu tại Việt Nam trong thập niên 1970 và 1980.

Tên tuổi của bà gắn liền với các bài hát như ‘Triệu bông hồng, Trăng chiều, Bài ca xây dựng, Em đi chùa Hương’…

Năm 1990, Ái Vân được cử đi 'bồi dưỡng' ở Cộng hòa Dân chủ Đức và bà đã quyết định ở lại nước ngoài.

Trả lời BBC Tiếng Việt hôm 11/6, ca sĩ Ái Vân nói: “Khi cuối hồi ký ra mắt, điều tôi lo nhất là phản ứng của người thân, nhân vật trong sách và công chúng như thế nào?”

“Rất may là đến bây giờ, mọi người đều ủng hộ, động viên. Kể cả những với chi tiết mà tôi lo ngại nhất thì sự đón nhận đến trên cả mong đợi”.

‘Rơi tự do’

Quyết định đó thật đau đớn, nhưng tôi không có sự lựa chọn nào khác. Tuy nhiên, sau này, tôi nghiệm ra đó là quyết định quan trọng và đúng đắn nhất trong đời
Ca sỹ Ái Vân

Nữ danh ca cho biết thêm: “Trong sách có một phần đề cập về cảm nhận của người miền Bắc khi lần đầu vào miền Nam. Trước 1975, người miền Bắc đều biết đến khẩu hiệu “Tất cả vì miền Nam ruột thịt”.

“Hồi ấy, ai cũng mong chấm dứt chiến tranh, để tận mắt thấy miền Nam ‘cờ hoa đón chào quân giải phóng hai bên đường’.

“Nhưng khi ngày 30/4/1975, khi đi cùng đoàn xe đến Quảng Trị, tôi chỉ thấy cảnh hỗn loạn, khiến mình ngơ ngác ghê lắm”.

“Vào đến Sài Gòn, tôi thấy ngỡ ngàng vì cuộc sống trong Nam rất ổn định, người dân lịch sự, họ sống tiện nghi còn người miền Bắc mới vào như tôi thì giống như nhà quê ra tỉnh”.

“Những điều tôi biết và hình dung về miền Nam khi ấy đã đảo lộn hết cả, giống như mình bị rơi tự do”.

Giải thích về chuyện quyết định để trắng bảy trang sách của cuốn hồi ký khi xuất bản, bà nói: “Khi bắt tay vào viết những dòng đầu của hồi ký, tôi đã ghi hết các chi tiết trong đời mình.

"Thế nhưng khi đọc lại bản thảo trước khi in, tôi cảm thấy những vết thương từ rất lâu tưởng đã lành rồi nhưng vẫn rỉ máu”.

“Tôi lo con mình không chịu nổi và người trong cuộc sẽ đón nhận những trang viết ấy ra sao khi nỗi đau trong quá khứ bị khơi lên lần nữa. Tôi chỉ muốn cuốn hồi ký là để hiểu và yêu thương nhau hơn”.

'Quyết định đúng đắn'

Nói về quyết định rời Việt Nam ngày trước, bà cho hay: “Lúc đó, bố mẹ tôi đang bị ốm, con trai tôi mới 4 tuổi và sự nghiệp đang thăng hoa nhất. Nhưng tôi quyết định bỏ tất cả để ra đi”.

“Quyết định đó thật đau đớn, nhưng tôi không có sự lựa chọn nào khác. Tuy nhiên, sau này, tôi nghiệm ra đó là quyết định quan trọng và đúng đắn nhất trong đời”.

Theo Ái Vân, thành công lớn nhất của một người phụ nữ là “có một gia đình yên ấm, những đứa con ngoan và bữa cơm nóng sốt cho chồng con”.

“Còn với một ca sĩ, không có gì hạnh phúc hơn khi mình thể hiện được phong cách riêng, tỏa sáng trên sân khấu và được khán giả khắp nơi đón nhận”.

Đề cập về quãng thời gian hoạt động nghệ thuật thời bao cấp ở Việt Nam và bây giờ, nữ ca sĩ nói:

“Ngày xưa, lớp ca sĩ chúng tôi chỉ biết sống và hát thôi, tất cả đều ăn lương như nhau, ai cũng khổ như nhau. Có lẽ nhờ vậy mà sự tập trung vào nghề nghiệp nhiều hơn”.

“Nhưng tất nhiên là lúc ấy có khó khăn là ca sĩ phải tự mày mò thể hiện vì không có thông tin nghề nghiệp từ bên ngoài”.

“Bây giờ, lớp ca sĩ trẻ có nhiều thuận lợi hơn các thế hệ trước về mặt thông tin.

"Nhưng bù lại họ phải đối mặt với thử thách là phải chinh phục khán giả là những người có hiểu biết hơn, cũng như chịu áp lực phải lăng xê tên tuổi và hoạt động cùng ê-kíp”.

“Ngày trước, tôi được chiều chuộng, con đường đi bằng phẳng, mọi người cứ bảo tôi hát hơi bị nhạt, không có cá tính. Rồi khi cuộc hôn nhân đầu đổ vỡ, tôi rất đau khổ”.

“Sau đó, tôi nghe người trong nghề nói giọng hát tôi có chiều sâu hơn. Có thể là những bi kịch trong cuộc sống giúp nghệ sĩ có trải nghiệm để tiếng hát của mình có hồn hơn”, tác giả hồi ký 'Để gió cuốn đi', ca sỹ Ái Vân nói với BBC.

(BBC)